Muziek in het Haagse Bos

Tijdens de 17e en 18e eeuw wordt het Haagse Bos gebruikt als militair oefenterrein door troepen van het Staatse Leger. De regimentsmuzikanten, de tamboers en Pijpers, oefenen regelmatig op de zogeheten Bloedheuvel in het bos.

Schilderij van P.C. la Farque

In de 19e eeuw was de muziektraditie in het Haagse Bos nauw verbonden met de stafmuziek van het regiment Grenadiers en Jagers. Onder leiding van kapelmeester Dunkler groeide de muziekkapel uit tot een vooruitstrevend orkest, dat een belangrijke rol speelde in het Haagse muziekleven. Bijzonder is de band tussen vader en zoon Dunkler met de instrumentenbouwers vader Charles en zoon Adolphe Sax. Hierdoor bevond Dunkler jr. zich in een unieke positie: hij was een van de eersten die de nieuwe instrumenten van Sax kon uitproberen. Dunkler kreeg regelmatig prototypes van Sax, waaronder vroege vormen van de saxhoorn (concert 29 juli 1848) en de saxofoon (concert 16 september 1852) die hij in zijn orkest introduceerde en testte tijdens concerten in de societeitstent. Daarmee liep de stafmuziek van de Grenadiers en Jagers voorop in de ontwikkeling van de (militaire) blaasmuziek en was de Haagse bevolking getuige van deze unieke muzikale vernieuwing.

Ook na Dunkler bleef de concerttraditie in het Haagse Bos bestaan. Onder volgende kapelmeesters bleef de stafmuziek er regelmatig optreden. Ook het muziekkorps van de Haagse schutterij was geregeld in de sociëteitstent te horen en droeg zo bij aan het levendige muziekleven in het bos. Zo bleef het Haagse Bos lange tijd een belangrijk centrum voor (militaire) blaasmuziek, openbare concerten en een ontmoetingsplaats voor allerlei rangen en standen van de Haagse bevolking.

Gedetailleerde informatie over de muziekoptredens in het Haagse Bos

Koninklijke Militaire Kapel bij de societeitstent in het Haagse Bos

Wie tegenwoordig over de Walther Boer-weide loopt, ziet weinig meer dat herinnert aan die muzikale geschiedenis. Toch stond juist hier de sociëteitstent waar generaties Hagenaars naar militaire muziek kwamen luisteren. Ook Walther Boer, die zelf in de nabijgelegen Theresiastraat woonde, stond hier jarenlang met de Koninklijke Militaire Kapel. Iedere zomer werd er volop muziek gemaakt in wat de Hagenaars eenvoudigweg ‘De Tent’ noemden.

De geschiedenis van die concerten gaat terug tot 1819. In dat jaar plaatste Sociëteit De Witte op deze plek een linnen tent. Vier jaar later maakte die plaats voor een sierlijk houten gebouwtje, waar de ruim vijfhonderd leden van de sociëteit tijdens de zomermaanden bijeen konden komen. In 1900 verrees er een nieuwe, stenen sociëteitstent.

En stil was het er bepaald niet. Vanaf halverwege de negentiende eeuw waren er in de zomermaanden meerdere keren per week concerten, vaak op woensdag en zondag. Daar kwamen niet alleen de leden van De Witte op af. De muziek trok Hagenaars uit alle lagen van de bevolking naar het bos, wat een bijzonder tafereel opleverde. De deftige leden van De Witte zaten binnen de afgeschermde ruimte aan hun tafeltjes. Een laag hek vormde letterlijk de grens met de rest van Den Haag, waarachter de andere belangstellenden stonden te luisteren. Maar zelfs buiten dat hek bestonden standsverschillen. In de jaren 1850 gingen welgestelde winkeliers en ambachtslieden, die ondanks hun maatschappelijke positie geen toegang hadden tot De Witte, stoelen huren om buiten het hek zittend naar de concerten te kunnen luisteren. Zo onderscheidden zij zich op hun beurt weer van de Hagenaars die achter hen moesten staan. De Witte vond dat niet kunnen. De sociëteit wendde zich tot het ministerie van Binnenlandse Zaken en kreeg uiteindelijk voor elkaar dat de verhuur van stoelen buiten het hek weer verboden werd.

Stoeltje of geen stoeltje, alle mensen van hoog tot laag luisterden naar dezelfde muziek. En daar konden ze geen genoeg van krijgen! Op één dag traden vaak meerdere militaire orkesten op. De muziek van de dragonders verzorgde bijvoorbeeld het eerste concert om 18.00 uur, waarna later op de avond de Koninklijke Militaire Kapel het overnam. Ook buitenlandse militaire orkesten vonden hun weg naar het Haagse Bos. Zo trad er in 1856 het muziekkorps van een Pruisisch huzarenregiment op tijdens een bezoek aan Den Haag.Decennia later stond Walther Boer hier met zijn musici van de Koninklijke Militaire Kapel. Onder zijn leiding bleef de kapel een vaste verschijning tijdens de zomerconcerten in het bos. Van die inmiddels verdwenen wereld kunnen we gelukkig nog een glimp opvangen.

In 1929 vierden de Grenadiers en Jagers hun 100-jarig bestaan bij de Sociëteitstent in het Haagse Bos. Gelukkig zijn van die dag filmbeelden bewaard gebleven. Daarop zien we de Koninklijke Militaire Kapel spelen onder leiding van Walther Boer, op precies hetzelfde grasveld waar ik nu twee keer per week langs ren.

Bij de beelden klinkt de mars De Garde van C.L. Walther Boer, die hij speciaal schreef ter gelegenheid van dit honderdjarig jubileum.