De Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ (KMKJWF) is het harmonieorkest van de Koninklijke Landmacht. Het orkest verzorgt de muziek bij militaire ceremonies, nationale herdenkingen en staatsaangelegenheden en vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het ceremonieel van Defensie en de Nederlandse staat.

Wat is stafmuziek?

De muzikanten van de KMKJWF hebben de rang van stafmuzikant, wat te herkennen is aan de klaverbladen op het ceremoniële tenue. De stafmuziek is het muziekkorps opgericht per Koninklijk Besluit, bij de Koninklijke Landmacht verbonden aan de infanterie. In Nederland zijn de stafmuziekkorpsen historisch gezien altijd harmonie orkesten geweest, de uitzondering hierop is tegenwoordig het orkest van de reservisten (Fanfarekorps Nationale Reserve). Bij groot ceremonieel speelt de stafmuziek gezamenlijk met zijn drumfanfare, trompetterkorps of tamboerkorps. Een drumfanfare is geen apart orkest en is daarom ook niet opgericht per Koninklijk Besluit. In het geval van de KMKJWF is de bijbehorende drumfanfare de Regimentsfanfare Garde Grenadiers en Jagers (RFGGJ). Een drumfanfarebezetting bestaat uit een klein koperensemble van trompetten, euphoniums, trombones, sousafoons, tamboers en evt hoorns of klaroenen. De musici van de drumfanfare hebben de rang van tamboer en hoornblazer, te herkennen aan de zwaluwnesten op het ceremoniële en dagelijks tenue. De zwaluwnesten op het dagelijks tenue zijn de laatste jaren naar de achtergrond verschoven.

Regimenten: het Garderegiment Grenadiers en Jagers en het Regiment Johan Willem Friso

De KMKJWF en de RFGGJ vertegenwoordigen meerdere regimenten. Daarom varieert het tenue per gelegenheid. 

De KMKJWF draagt tijdens repetities op de kazerne en de meeste ceremoniële taken binnen de Koninklijke Landmacht het uniform van het Regiment Johan Willem Friso. Bij de hoofdtaak van het orkest, plechtigheden ‘Onder het Oog des Konings’, zoals staatsbezoeken, Prinsjesdag, de overhandiging van geloofsbrieven en gezamenlijke taken met de Grenadiers en Jagers, draagt het orkest het uniform van het Garderegiment Grenadiers en Jagers.

De RFGGJ draagt tijdens de repetities op de kazerne en de meeste ceremoniële taken binnen de Koninklijke Landmacht het uniform van het Regiment Grenadiers en Jagers. Bij gezamenlijke optredens met de KMKJWF heeft de RFGGJ ook de mogelijkheid om het tenue van het Regiment Johan Willem Friso te dragen. 

Taken KMKJWF:

• Enige harmonieorkest van de Koninklijke Landmacht
• Verzorging muzikale omlijsting van militaire ceremonies, oefeningen en evenementen binnen de Koninklijke Landmacht
• Geven van relatieconcerten
• Verzorgen van ceremonieel voor koningshuis en regering
• De opdracht Onder het Oog des Konings: 
  • Voor de koets lopen tijdens Prinsjesdag
  • Rouw- en trouwdienst van het Koninklijk Huis – opgesteld staan bij de Nieuwe Kerk in Amsterdam, meelopen tijdens processie.
  • Deelname aan staatsbezoeken

Geschiedenis

De Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ is in 2005 ontstaan uit een samenvoeging van de Koninklijke Militaire Kapel (KMK) en de Johan Willem Friso Kapel (JWFK). Deze samenvoeging vond plaats in het kader van defensiebezuinigingen in 2004/2005. In verschillende media is destijds gesproken over het opheffen van één of beide kapellen. Er is echter geen Koninklijk Besluit gepubliceerd waarin de KMK en/of de JWFK formeel zijn opgeheven en een geheel nieuw orkest is opgericht. In plaats daarvan zijn beide orkesten organisatorisch samengebracht, waarbij de musici van de KMK en de JWFK gezamenlijk verdergingen binnen één formatie. Middels deze samenvoeging werd beoogd de tradities van beide kapellen voort te zetten.

De RFGGJ komt voort uit de traditie van de drumfanfare zoals de JWFK die kende.

Korte geschiedenis JWFK

Jarenlang werd gedacht dat de JWFK als stafmuziek van het 1^e Regiment Infanterie is opgericht in 1875. Echter, na onderzoek van Rocus van Yperen in 1966, kwam men erachter dat er al stafmuziek was bij de infanterie-afdelingen bij de oprichting van het Departement van Oorlog in 1819. Sindsdien zegt de JWFK terug te gaan in de historie naar 1819.

Daarom kijken we nu ook naar de geschiedenis vanaf 1819, de oprichting van de Stafmuziek bij de 1^e Afdeling Infanterie (Brussel, België) en de Stafmuziek van de 12^e Afdeling Infanterie  (Bouillon, België). In 1830, na de Belgische Revolutie, worden de 1^e Afdeling Infanterie en de 12^e Afdeling Infanterie samengevoegd tot 12^e Afdeling Infanterie en verhuizen ze naar Antwerpen. Vermoedelijk is bijna de hele eenheid inclusief de stafmuzikanten overgelopen naar het Belgische Leger. De militairen brachten een wijziging aan in het tenue, bijv. door middel van het dragen van een sjaaltje, waardoor men wist dat het Belgen waren. Zo is ook de Kapelmeester Angeroth van de 12^e Afdeling Infanterie overgelopen naar het 10^e Linie Regiment van het Belgische Leger.

In 1839 werd het Verdrag van Londen getekend. Dit betekent de officiële afscheiding van België en verhuizing van de Afdeling Infanterie van Antwerpen naar Breda én een verandering van 12^e Afdeling Infanterie naar 1^e Afdeling Infanterie. De 1^e Afdeling Infanterie was namelijk sinds 1830 een lege Infanterie Afdeling. Door de Belgische afscheiding moest het Nederlandse Departement van Oorlog een grote reorganisatie ondergaan, wat plaatsvond in 1841 en 1843. Infanterie Afdelingen werden Infanterie Regimenten en alle stafmuziek bij de infanterie werd opgeheven.

Het 1^e Regiment Infanterie verhuisde van Breda naar Nijmegen naar Leeuwarden. In Leeuwarden bevond zich een dienstplichtig militair genaamd Stoetz. Stoetz vormde met andere dienstplichtig militairen van zijn regiment een muziekkorps in zijn vrije tijd.

In 1875 werd bij alle infanterieregimenten stafmuziek opgericht. Het muziekkorps olv Stoetz werd niet meer gedoogd, maar officieel de Stafmuziek van het 1^e Regiment Infanterie. Hiermee wordt Stoetz gezien als de eerste kapelmeester van de JWFK.

Door een korte onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog, wordt de kapel weer opgericht bij de vredessamenstelling Koninklijke Landmacht in 1946. In 1950 verandert de naam per KB 1 juli 1950 nr. 26 in stafmuziek van het Regiment Johan Willem Friso en in 1954 wordt de naamsverandering per ministeriële beschikking gewijzigd naar Johan Willem Friso Kapel. Dit blijft tot 2005.

De JWFK had een eigen tamboerkorps wat in de jaren '90 is omgevormd tot een drumfanfare. In 1995 is de drumfanfare opgeheven. 

Korte geschiedenis KMK

De Stafmuziek van de Grenadiers is opgericht in 1829 en bevond zich in Brussel. In 1830, na de Belgische Revolutie, zijn zij naar Den Haag verhuisd. Fr. Dunkler Jr. heeft in samenwerking met Adolphe Sax een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het harmonie orkest in Nederland. Zo heeft Fr. Dunkler Jr. allerlei prototypes van instrumenten en een enorme hoeveelheid aan combinaties geprobeerd om de ideale combinatie van instrumenten te krijgen voor een blaasorkest. Zo staat in de historische collectie over de KMK in het Museum Grenadiers en Jagers in Schaarsbergen een originele bassaxofoon in C van Adolphe Sax. Deze bassaxofoon uit 1848 is de oudste in zijn geheel bewaarde bassaxofoon ter wereld.

Een andere belangrijke gebeurtenis tijdens het kapelmeesterschap van Fr. Dunkler Jr. is de naamswijziging. In 1876 heeft Koning Willem III de Stafmuziek van het Regiment Grenadiers en Jagers den titel van Koninklijke Militaire Kapel gegeven. Deze naam is hiermee per groot Koninklijk Besluit verbonden aan de Stafmuziek van het Regiment Grenadiers en Jagers.

Daarnaast hebben de stafmuzikanten ook een actieve rol gespeeld  qua militaire inzet: zij hebben gevochten in Brussel tijdens de Tiendaagse Veldtocht en zij traden in de meidagen van 1940 bij vliegveld Ockenburg op als ziekendragers waarbij zij Grenadiers en Jagers hebben vervoerd en na de strijd bij Ockenburg zijn ze met de andere Grenadiers en Jagers tactisch teruggetrokken naar Den Haag.

Onder leiding van directeur kapitein Walther Boer stond de KMK na de Tweede Wereldoorlog als eerste militaire orkest in Nederland weer op te treden. Zo hebben zij gespeeld bij de aankomst van koningin Wilhelmina bij Paleis Noordeinde in 1945. 

Tot 2005 was de Koninklijke Militaire Kapel één van meest vooraanstaande militaire orkesten ter wereld. Het werd gezien als wereldwijde pionier op het gebied van  blaasmuziek en militaire orkestpraktijk.

De KMK had twee eigen tamboerkorpsen (één in Schaarsbergen en één in Den Haag) en een klaroenkorps.